عايد به « حق » ؛ يعنى : « إلّا ما اعطى العبد الحقّ » . يعنى : « عين العبد من العلم به » ؛ كه « ما » اشارت به آن است . و مراد از قوله : « من أين حصل » عين ثابته در غيب است . يعنى : « حصل من عينه » . و چون حلّ الفاظ او كرده شد ، مفهوم كلامش اين باشد كه : از اين طايفه كه گفتيم : علم ايشان به حكم حق در شأن ايشان به سابقهء قضا ، مانع ايشان شده از سؤال ؛ طايفه‌اى هستند كه مىدانند كه : علم اللّه به اين بنده در جميع احوال او تابع آن است ؛ كه عين ثابتهء بنده بر آن است ؛ در حالتى كه : عين اين بنده در غيب مطلق ثابت بود ؛ پيش از آنكه اين بنده را به وجود عينى موجود گردانيد . و مىداند بنده كه : حق تعالى هيچ چيزى به بنده نخواهد داد بحسب وجود خارجى او « 69 » ؛ بلكه آنچه عين ثابتهء بنده ، آن را به حق داده باشد از علم حق [ به احوال استعداد ] « 70 » بنده ، داد حق تعالى « 71 » وى را بحسب آن خواهد بود ؛ پس چون چنين باشد ، اين سخن راست آيد كه : هر چه حق تعالى به بنده دهد بطريق موهبت و عطا ، از عين ثابتهء بنده شده باشد در غيب ؛ به معلوم كردن استعداد عين ثابتهء وى آن چيز را ، به آن مقدار معيّن . و چون چنين باشد ، بندهء عارف به كما هى حال از حق تعالى ، هيچ چيز نطلبد ؛ كه ناجسته ، دادهء خود خواهد يافت ؛ و يك معنى از معانى سخن اهل شطح : « الفقير لا يحتاج الى اللّه » اين باشد . و هيچ طايفه از اهل اللّه بزرگ‌قدرتر و صاحب‌كشف‌تر از اين طايفه كه گفتيم ، نيستند . ايشانند كه بر سرّ قدر واقف و مطّلع‌اند . و مشايخ بزرگ - قدس سرّهم - در كلمات خويش آورده‌اند كه : اين مقام ساير را در السفر في الحقّ بالحق ميسّر گردد ؛ و آن در « بقاى بعد از فنا » باشد . و اين طايفه [ و احوال ايشان ] نيز بر دو قسم است چنان كه مىگويد :

--> ( 69 ) - ن : بحسب وجود عينى خارجى او ( ت ) . ( 70 ) - ن : از علم حق و احوال استعداد بنده داد ( ت ) . ( 71 ) - داد حق تعالى دادن حق تعالى .